| Uzasadnienie |
|
I. art. 1. Skreślenie art. 29 ust. 5 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. A. Zgodnie z art. 29 ust. 5 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa Agencji Nieruchomości Rolnych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 57. poz. 603 z późn. zm.) przysługuje prawo odkupu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w ciągu 5 lat, licząc od dnia jej nabycia od Agencji, z wyjątkiem nieruchomości położonych w granicach specjalnych stref ekonomicznych za cenę za jaką ANR nieruchomość tą sprzedała. Przepis ten został wprowadzony do ustawy o gospodarce nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa ustawą o kształtowaniu ustroju rolnego z dnia 11 kwietnia 2003 r. (Dz.U. z dnia 2003 r. Nr 64, poz. 592). Zarówno projekty poselskie jak i rządowy w początkowej wersji nie zawierały zapisu o wprowadzeniu na rzecz Agencji prawa odkupu. Zapis ten został zgłoszony w formie poprawki w czasie drugiego czytania projektu ustawy. Wnoszący poprawkę poseł wskazał w uzasadnieniu, iż wiąże się ona merytorycznie z wprowadzonym przez ustawę ograniczeniem możliwości nabywania gruntów z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa do maksymalnie 500 ha. Prawo odkupu miało więc wyłącznie służyć "zabezpieczeniu przed nabywaniem i odsprzedażą gruntów Agencyjnych na rzecz innego podmiotu, który w danym momencie ma więcej niż 500 ha." Intencją ustawodawcy więc było przeciwdziałanie nadmiernej koncentracji gruntów, czyli powyżej 500 ha. Niestety, intencja ustawodawcy nie została zapisana w treści przepisu. Zatem, w związku z brakiem jakichkolwiek wytycznych co do stosowania prawa odkupu decyzja o zastosowaniu tego uprawnienia jest obecnie czysto arbitralnym i uznaniowym zachowaniem pracowników ANR. Okoliczność taka prowadzi do rażących nadużyć na szkodę praw obywateli i przedsiębiorców. B. Przepis prawa odkupu zawarty w art. 29 ust. 5 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 208, poz. 2128 z późn. zm.) jest niezgodny z: Art. 2 Konstytucji – poprzez naruszenie zasady zaufania do państwa, stanowionego prawa oraz zasad przyzwoitej legislacji tj. określoności wprowadzanych regulacji prawnych, Art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji, art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175 z późn. zm.) – poprzez naruszenie prawa własności jako prawa podmiotowego stanowiącego zasadę ustrojową Rzeczpospolitej Polskiej przez wprowadzenie instytucji odkupu równoznacznej z wywłaszczeniem własności przez Skarb Państwa bez wskazania ustawowych przesłanek stosowania tego prawa i słusznej jego ceny dla podmiotu pozbawionego własności, Art. 31 ust. 3 Konstytucji – poprzez naruszenie zasady proporcjonalności (słusznej równowagi) w zakresie dopuszczalnych ograniczeń praw, Art. 64 ust. 2 i 3 Konstytucji, art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175 z późn. zm.) – poprzez naruszenie zasady równej dla wszystkich ochrony własności i innych praw majątkowych. Z ww. wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego wystąpił już jeden z sądów, w którym toczy się sprawa z powództwa Agencji Nieruchomości Rolnych. C. Istnienie prawa odkupu wprowadza jedynie niepewność i obawę przed ponoszeniem przez 5 lat nakładów na nabyte od ANR nieruchomości. Przez 5 lat od nabycia nieruchomości od ANR może ona zostać bez żadnego powodu odkupiona, po tej samej cenie po jakiej ANR sprzedała nieruchomość (bez względu na to czy odkupywana nieruchomość będzie w posiadaniu tej samej osoby, która kupiła ja od Agencji czy też będzie miała już zupełnie innego właściciela, który kupił ją po zupełnie innej cenie). Kupujący nie mają możliwości określenia ewentualnej ceny odkupu zabieranej im nieruchomości. Co więcej przysługujące Agencji prawo odkupu narzucane jest kupującym od ANR jednostronnie bez brania pod uwagę czy zamierzają oni w ogóle sprzedać swoją nieruchomość, czy też w żadnej mierze o tym nie myślą, ponieważ wiążą z nią swoje plany życiowe. Nie ma możliwości aby kupić od ANR nieruchomość, co do której Agencja nie zapewni sobie prawa odkupu i na okres 5 lat nie wpisze tego prawa do księgi wieczystej prowadzonej dla danej nieruchomości. Jest to element nie podlegający w żadnej mierze dyskusji. A zatem prawo odkupu przysługujące ANR i wpisane na 5 lat od daty zakupu nieruchomości do księgi wieczystej w sposób oczywisty ogranicza prawo własności. Składając jednostronne oświadczenie woli o wykonaniu prawa odkupu ANR może w ciągu 5 lat żądać aby sprzedana przez nią nieruchomość wróciła do jej zasobu po cenie z daty przetargu bez jakiegokolwiek uwzględniania jej wartości w dacie dokonywania odkupu jak i środków jakie na jej utrzymanie przeznaczył właściciel jak i bez uwzględniania zobowiązań powstałych po stronie właściciela, np. koszty kredytu na zakup nieruchomości, koszty leasingu maszyn rolniczych, koszty własne pracy itd. Najczęściej działanie takie podejmowane jest przez ANR tylko po to, aby ponownie wystawić odkupioną nieruchomość na sprzedaż po znacznie wyższej cenie. Prawo odkupu będące czynnością zależną tylko i wyłącznie od woli ANR równa się w praktyce z przymusowym pozbawieniem prawa własności, czyli z wywłaszczeniem. Z tą jednakże różnicą, że wywłaszczenie może nastąpić jedynie na cele publiczne za odszkodowaniem równym rynkowej wartości wywłaszczanej nieruchomości, natomiast odkupu nie regulują żadne zasady. Pełna uznaniowość urzędnika – pracownika ANR - brak jasnych kryteriów stosowania prawa odkupu jak i arbitralne decyzje, powodują, że przepis ten uderza w najważniejsze prawo jakie powinien mieć obywatel w praworządnym państwie - prawo do własności. Powtarzając słowa Premiera z expose z dnia 23 listopada br. "(...) prawo do własności jest, obok prawa do życia i wolności, jednym z podstawowych praw człowieka i stanowi fundament ładu prawnego, ekonomicznego i społecznego. Własność jest warunkiem wolności obywatelskiej i trwałości. Dlatego też będziemy starali się dbać o to, żeby własność w wymiarze indywidualnym stała się powszechna wśród naszych obywateli, a państwo będzie działało w taki sposób – i to memu rządowi dedykuję ze szczególną determinacją – że zagwarantuje skuteczną i jak najlepszą ochronę prywatnej własności naszych obywateli.(...)". Co więcej ze wspomnianą pełną uznaniowością po stronie urzędnika, pracownika ANR odpowiedzialnego za podejmowanie decyzji o zastosowaniu prawa odkupu w stosunku do konkretnej nieruchomości, wiąże się kolejna wątpliwość. Czysto arbitralna decyzja podejmowana przez urzędnika może się łączyć nie tylko z merytorycznymi względami, ale także ze zwykłą uznaniowością, czy też z prywatną zawiścią. Takie działania, które w większości przypadków mogą stanowić nadużycie prawa, możliwe są m.in. dzięki temu, że w ustawie o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie ma żadnych wytycznych co do stosowania prawa odkupu. Zdaniem pracowników ANR skoro nie istnieją żadne wytyczne ani ograniczenia co do stosowania prawa odkupu, to dopóki ono istnieje będą je stosować w każdym przypadku, kiedy uznają to za "konieczne" – patrz znacznie wzrośnie wartość nieruchomości czy też właściciel nie będzie odpowiadał danym urzędnikom. D. Niepokojąca jest także okoliczność, iż w kontekście ogromnego wzrostu wartości nieruchomości nabywanych przez ostatnie kilka lat od ANR prawo odkupu staje się coraz częściej stosowanym przez Agencję uprawnieniem, a z informacji uzyskanych od pracowników ANR wynika, że to dopiero początek realizowania prawa odkupu. Co więcej niektórzy z pracowników ANR stwierdzają wprost, że do prawdziwej fali odkupów dojdzie dopiero w latach 2010-2011, tak aby ANR zdołała nabyć i przygotować do sprzedaży grunty rolne zanim w roku 2012 minie okres ochronny dla Polski i obywatele pozostałych państw członkowskich Unii Europejskiej będą mogli nabywać w Polsce grunty rolne bez ograniczeń. Wiadomo, że w państwach „Starej Unii” ceny gruntów rolnych są kilkukrotnie wyższe niż w Polsce, w związku z tym ANR liczy, że uda jej się sprzedać grunty przejęte od polskich właścicieli cudzoziemcom po znacznie wyższej cenie. Z ostrożności warto zauważyć, że ANR ma w dyspozycji coraz mniej gruntów rolnych i w obawie, że będzie musiała wykonać cel w jakim została założona, czyli rozdysponowanie gruntów Skarbu Państwa i rozwiązanie się, podejmuje coraz częściej działania jak zwykłą firma zajmująca się obrotem nieruchomości, tj. skupuje i dalej odsprzedaje grunty. Pomiędzy ANR i takimi firmami jest jednak zasadnicza różnica. ANR dysponuje nie tylko prawem odkupu, lecz także środkami Skarbu Państwa, a zatem nie martwi się o fundusze i wydatki. II. art. 2. Wykreślenie ujawnionych w księgach wieczystych ograniczeń związanych z prawem odkupu. W ponad 60 tysiącach ksiąg wieczystych jest ujawnione, bądź też czeka na ujawnienie, ograniczenie prawa własności związane z wpisem prawa odkupu przez Agencję Nieruchomości Rolnych na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 29 ust. 5 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 208, poz. 2128 z późn. zm). Proponowany przepis umożliwia wykreślenie już ujawnionych lub czekających na ujawnienie wpisów. Po wejściu w życie ustawy właściciele będą mogli składać w sądach odpowiednie wnioski o wykreślenie wpisanych ograniczeń. Podejmowane ostatnio przez Agencję Nieruchomości Rolnych działania (coraz częstsze odkupowanie nieruchomości) powodują, iż już ujawnione obecnie w księgach wieczystych ograniczenia skutkują odstępowaniem przez kontrahentów od umów sprzedaży bądź też odmową kredytowania przez banki zakupu takich nieruchomości. III. art. 3. Umożliwienie zakończenia wszystkich postępowań sądowych z powództwa Agencji Nieruchomości rolnych w związku z zastosowaniem ww. art. 29. ust. 5 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi. Co najmniej kilkanaście procesów o zwrotne przeniesienie prawa własności toczy się w całej Polsce przez sądami różnych instancji. Powództwa takie wytoczyła Agencja Nieruchomości Rolnych w stosunku do osób, które odmówiły przeniesienia własności nieruchomości na Skarb Państwa w wyniku złożonych przez Agencję Nieruchomości Rolnych oświadczeń o wykonaniu prawa odkupu. Wobec utraty przez Skarb Państwa kontroli nad działalnością Agencji Nieruchomości Rolnych proponowany zapis mocą ustawy zakończy wszystkie toczące się procesy sądowe. Prowadzenie procesów sądowych z powództw ANR w trybie art. 29 ust. 5 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi jest jednym z największych skandali w historii istnienia wolnej i demokratycznej Rzeczpospolitej Polskiej. |
| « poprzedni artykuł |
|---|
